KAM คืออะไร? เรื่องสำคัญในการตรวจสอบ และความเห็นผู้สอบบัญชี 4 แบบที่ต้องอ่านให้เป็น

KAM (Key Audit Matter) หรือ "เรื่องสำคัญในการตรวจสอบ" คือส่วนที่ผู้สอบบัญชีบอกว่าปีนี้ใช้แรงตรวจไปที่เรื่องไหน (มาตรฐาน TSA 701) KAM เป็นส่วนหนึ่งของรายงานที่ความเห็นสะอาด ไม่ใช่คำเตือน และไม่ใช่การทำนายว่ามีการทุจริต

รายงานผู้สอบบัญชี (หัวข้อ รายงานของผู้สอบบัญชีรับอนุญาต) อยู่หน้าแรกของส่วนที่ 3 งบการเงิน ในแบบ 56-1 One Report เลขหน้าเปลี่ยนทุกปีและทุกบริษัท จึงไม่มีกฎว่าต้องเปิดหน้าไหน

อ่านคำตัดสินก่อน: ความเห็น 4 แบบ

ระวังคำภาษาอังกฤษ Disclaimer of Opinion ซึ่งอ่านผ่านๆ แล้วเหมือนข้อความปฏิเสธความรับผิดทั่วไป แต่ในเอกสารนี้มันคือคำตัดสินที่หนักที่สุด ตัวอย่างจริง:

ITD · ปี 2023 · หน้า 113: "Disclaimer of Opinion — I was engaged to audit the consolidated financial statements of Italian-Thai Development Public Company Limited ("the Company") and its subsidiaries ("the Group") and the separate financial statements of the Company…" — เอกสารต้นฉบับที่ ก.ล.ต.

ข้อมูลอ้างอิง: จากบริษัท 910 แห่งที่มีรายงานผู้สอบบัญชีปี 2021–2025 ในดัชนีของเรา (นับเมื่อ 15 ส.ค. 2026) มี 68 บริษัท (ราว 1 ใน 13) ที่ได้ความเห็นแบบมีเงื่อนไข งบไม่ถูกต้อง หรือไม่แสดงความเห็น และ 17 บริษัทในนั้นโดนติดกัน 3 ปีบัญชีขึ้นไป

KAM กับ "ข้อมูลและเหตุการณ์ที่เน้น" ไม่ใช่สัญญาณเตือน

• เรื่องสำคัญในการตรวจสอบ (KAM, TSA 701) บอกว่าผู้สอบใช้แรงตรวจไปที่ไหน เช่น การประเมินมูลค่าสินค้าคงเหลือ
• ข้อมูลและเหตุการณ์ที่เน้น (Emphasis of Matter, TSA 706) ชี้ให้ไปอ่านหมายเหตุประกอบงบข้อใดข้อหนึ่ง โดยไม่เปลี่ยนความเห็น

ตัวอย่าง KAM ที่พบทั่วไป:

CPALL · ปี 2025 · หน้า 3: "The valuation of inventories was focused on because the estimation of net realisable value of inventories involves management's judgment relating to estimate quantity and valuation for deteriorated, damaged, obsolete and slow-moving and shrinkage inventories." — เอกสารต้นฉบับที่ ก.ล.ต.

นี่คือรายงานที่สะอาดซึ่งบอกว่าตรงไหนต้องใช้ดุลยพินิจ ถ้านับ KAM เป็นธงแดงจะได้ธงแดงเกือบทั้งตลาด สิ่งที่ควรดูซ้ำคือ KAM ที่โผล่ขึ้นมาใหม่ หายไป หรือเปลี่ยนถ้อยคำ เมื่อเทียบกับปีก่อน

เรื่องที่ควรกังวลจริงมีสองเรื่อง

1. ความเห็นที่ไม่ใช่แบบไม่มีเงื่อนไข (มีเงื่อนไข งบไม่ถูกต้อง หรือไม่แสดงความเห็น)
2. ความไม่แน่นอนที่มีสาระสำคัญเกี่ยวกับการดำเนินงานต่อเนื่อง ที่อยู่ในย่อหน้าของบริษัทเอง ดูคู่มือ Going concern คืออะไร

แม้เจอสองเรื่องนี้ ก็ไม่ได้แปลว่าบริษัททำผิดกฎหมาย แต่งบ หรือควรขาย แปลว่าต้องไปอ่านต้นฉบับว่าเรื่องคืออะไร และย้อนดู 3–5 ปีว่าเพิ่งเริ่ม เป็นมาหลายปี หรือเคยโดนครั้งเดียวแล้วกลับมาสะอาด ซึ่งเป็นสามเรื่องที่ต่างกันมาก รายละเอียดอยู่ในบทความ The auditor warned for years and nobody read it (ภาษาอังกฤษ)